Nieuws

Workshop ‘autisme krijgt kleur: persoonlijkheid in autismespectrum’

Verslag door Rene Selker.

Vrijdagmiddag 10 mei gaf klinisch psycholoog Richard Vuijk (werkzaam bij Sarr Expertisecentrum Autisme te Rotterdam) een workshop over Autisme & Persoonlijkheid, voorafgaand aan de Algemene Ledenvergadering van de Vereniging voor Schematherapie (VSt). Richard is uitgenodigd vanwege zijn expertise op het gebied van schematherapie bij volwassenen met autisme en comorbide persoonlijkheidsstoornis waar hij onderzoek naar heeft gedaan. Dit is beloond met de Jeffrey Young Investigator Award 2018 die hij ontving tijdens het Internationale Schematherapiecongres (ISST, Amsterdam 2018).

Met de aandacht van een geheel gevulde zaal begon hij met uitleg over de (DSM- 5) kenmerken van autisme, de prevalentie, differentiaaldiagnostiek tussen autisme en persoonlijkheid, uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek en eindigde hij met tips over het behandelen van patiënten met autisme en comorbide persoonlijkheidsstoornis met schematherapie. Door het gebruik van video en casuïstiek maakte hij een goede vertaling van theorie naar praktijk.

De bevindingen rondom diagnostiek en aanbevelingen voor psychologisch onderzoek zijn gratis te downloaden op http://www.autismenetwerkzhz.nl/nieuws/werkwijzer-psychodiagnostiek-autismespectrumstoornis-volwassenen

Mensen met autisme hebben zelfinzicht, maar geen of zeer beperkt sociaal inzicht. Zij hebben behoefte aan sociaal contact in tegenstelling tot mensen met een schizoide persoonlijkheid, maar ze zijn beperkt in het aansluiten bij een ander. Sommigen kunnen het sociaal contact als vermoeiend ervaren en overprikkeld raken. Uit een review van Vuijk en collega’s (2018) bleek dat theatrale en narcistische persoonlijkheidsstoornissen weinig tot niet voorkomen bij patiënten met autisme. Tussen autisme en OCPD blijkt er een relatief grote overlap te zijn. Vuijk, Arnoud Arntz en Hilde Geurts van de UVA zijn bezig met een eerste studie naar de behandeling met schematherapie van volwassenen met ASS en comorbide persoonlijkheidsstoornis (Vuijk & Arntz , 2017 ). Het onderzoek is al afgerond, de data worden momenteel geanalyseerd.

De vermijdende persoonlijkheidsstoornis (VPS) lijkt op de autismespectrumstoornis, met als belangrijk verschil dat er bij een VPS sprake is van verstoord sociaal contact samenhangend met angst, terwijl er bij autisme een onvermogen in sociaal contact is. Door de overeenkomsten wordt een (behandelbare) comorbide vermijdende persoonlijkheidsstoornis snel over het hoofd gezien. Aan de hand van uitspraken van patiënten hielp Richard het publiek om vermijdende trekken bij een patiënt met ASS te herkennen.

Training en herhaalde supervisie helpen behandelaren om zich zekerder te voelen in het werken met autisme. In de behandeling is het belangrijk om aan te sluiten bij de behoefte van deze patiënten aan extra ordening en rust en aan hun wijze van leren. Het is effectief om gebruik te maken van een cognitieve leerroute om vervolgens veel te oefenen met het aan te leren gedrag. Boeken die Richard aanraadt zijn Cognitive behavioral therapy for adults with autism (Gaus, 2019) en Patronen doorbreken (van Genderen, Jacob & Seebauer, 2012). Schematherapie kan goed gebruikt worden bij mensen met autisme, vanwege het duidelijke begrippenkader en de cognitieve behandelaanpak, is zijn klinische ervaring. De eerste officiële resultaten worden verwacht in najaar 2019.

De aanwezigen waren erg te spreken over het bijspijkeren van de kennis over autisme en zijn erg nieuwsgierig geworden naar het werken met schematherapie met deze doelgroep. Na een korte pauze ging de middag door met de Algemene Leden Vergadering.