Nieuws

Reactie op het filmpje “Alfred & Shadow. A short story about self-criticism”.

De vorige nieuwsbrief bevatte een link naar dit aansprekende filmpje, gemaakt door Anne Hilde Vassbø Hagen. Dit filmpje illustreert hoe overdreven zelfkritiek samengaat met gevoelens van somberheid en schaamte. Ernaar kijkend, was ik geraakt door de emotionele lading die het filmpje overbrengt. Ik herken daarin de gevoelens die opkomen wanneer ik met cliënten aan hun disfunctionele oudermodus werk.

De overeenkomsten met schematherapie springen er dan ook uit. In de witte uil is een gezonde volwassene te herkennen, in de bruine uil (Alfred) een kwetsbare -en later boze- kindmodus en in de kater (Shadow) een straffende oudermodus. De afsluitende boodschap “uit je gevoel en kom op voor je behoefte” lijkt eveneens rechtstreeks uit schematherapie afkomstig, net zoals de fragmenten waarin de oudermodus hoort dat hij moet stoppen omdat hij niet helpt. Derhalve lijkt dit filmpje bruikbaar als voorlichtingsmateriaal voor cliënten en cursussen.

Het filmpje is echter afkomstig uit de Emotion Focussed Therapy (EFT). Dit leidt tot enkele essentiële verschillen met schematherapie. Om te beginnen wordt Shadow neergezet als zelfkritiek, terwijl zijn boodschappen, vanuit schematherapie gezien, vooral sterk straffend en devaluerend zijn. Ook zien we in de film een dialoog ontstaan tussen Shadow en Alfred, waarbij Shadow (de oudermodus) tot inkeer komt. Tenslotte krijgt de ‘oudermodus’ een begeleidende rol voor het ‘kwetsbare kind’ (ik heb je nodig om me richting te geven) en vraagt Alfred (de kwetsbaarheid) steun aan Shadow (de zelfkritiek).

Dit is beduidend anders dan de visie in schematherapie. In schematherapie gaan we ervan uit dat het kwetsbare kind bescherming verdient tegen de disfunctionele oudermodus en dat deze laatste dient te verdwijnen. We streven naar een gezonde volwassene die groot genoeg is om het kind te steunen en op te treden tegen disfunctionele kanten. Richting geven aan het leven, zelfreflectie en gezonde zelfkritiek zijn elementen van de gezonde volwassene modus.

In de film zou dit te zien zijn als een witte uil die groter is dan Alfred en die het namens Alfred opneemt tegen Shadow. Het eindfragment zou kunnen zijn dat de grote witte uil samen met kleine Alfred wegloopt, terwijl Shadow langzaam uit het beeld verdwijnt. De bijpassende tekst van de witte uil zou kunnen zijn “Ik ben hier nu voor je. Ik geef richting in je leven, neem je gevoelens serieus en zorg ervoor dat je krijgt wat je nodig hebt”.

Voor cliënten, maar ook voor therapeuten, kan het beeld van een oudermodus als steun, aantrekkelijk zijn. Het overwinnen van de oudermodus is een moeilijk, emotioneel veeleisend onderdeel van de therapie. Echter, tegen een vriend hoef je niet te vechten, hoef je geen overwinning te boeken. Moeilijke loyaliteitsgevoelens kunnen omzeild worden. Dit leidt naar mijn mening tot een valkuil in de therapie: door de oudermodus als vriend te beschouwen, kan worden vermeden dat deze overwonnen moet worden.

Om dit mooie filmpje te kunnen inzetten bij schematherapie is het belangrijk dat we ons bewustzijn van deze verschillen en valkuilen.

Rosi Reubsaet

Klinisch psycholoog

Supervisor schematherapie