Nieuws

Online schematherapie oplossing voor wachtlijstprobleem?

Overal in Nederland lopen de wachtlijsten voor schematherapie op. Schematherapie is populair! Maar hoe kunnen we al deze cliënten helpen? In de zoektocht naar mogelijke oplossingen kwam de vraag naar voren of online schematherapie een oplossing zou kunnen zijn. Ik ben voor het antwoord op deze vraag als lid van de voorlichting en communicatiecommissie gaan rondvragen. Ik heb het volgende ontdekt:

Welke soorten online-behandeling zijn er? 

Er zijn verschillende soorten online-behandeling, uiteenlopend van begeleide zelfhulp (ook wel beeldbellen genoemd). Binnen GGZ-NHN, waar ik op dit moment werk, wordt gebruik gemaakt van zowel een begeleid zelfhulpprogramma wat zowel naast een groepstherapie, individuele therapie als een online-behandeling kan worden ingezet. Dit heeft als doel om de psycho-educatie gestructureerd te laten plaatsvinden en cliënten te helpen om tot een casusconceptualisatie te komen. In sommige groepen is deze online module verplicht terwijl het individueel vaak meer optioneel wordt ingezet. Een wat meer vernieuwend gebruik van online schematherapie is de website en het aanbod van SecureNest. De site heeft veel mogelijkheden voor blended schematherapie en zelfhulp schematherapie. SecureNest heeft als doel om een aantal therapeutische elementen vanuit schematherapie te vervangen door online tools, zoals filmpjes en audioboodschappen van de therapeut, waardoor er tussen de afspraken meer gevoel van verbondenheid is. “Ook imaginatie-oefeningen en imaginatie met rescripting voor individuele en groeps-ST kan zo gedaan worden. De cliënten in een schemagroepstherapie kunnen online in een beveiligd platform met elkaar communiceren en hun huiswerk delen met de therapeuten als mediatoren” aldus Michiel van Vreeswijk die verbonden is aan SecureNest. Dit hoeft de therapeut weinig extra tijd te kosten en de cliënt kan er op elk moment gebruik van maken. Ook in Duitsland onderzoekt Gitta Jacob na een veelbelovende pilotstudie (Jacob, G.A., et al. 2018) de effecten van een online behandeling “Priovi”, een vorm van ST bij mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis.

Zijn experientiële technieken en limited reparenting voldoende toe te passen in een online therapie?

Ik heb contact gezocht met twee online-therapeuten die schematherapie toepassen in hun online-behandeling. Hierbij gaat het met name om de variant waarbij gebruik gemaakt wordt van beeldbellen. Claire Timmermans van Nostra Forza en het online behandelteam van GGZ-NHN schakelde na een paar jaar ervaring met face to face ST over op onlinebehandeling na een verhuizing naar het buitenland. Hoewel ze in de eerste instantie niet van plan was met ST te behandelen vond ze het niet gebruiken van de experientiële technieken zo’n groot gemis dat ze is gaan zoeken naar een manier om deze ook online te kunnen inzetten. Imaginaties met rescripting waren hierbij makkelijker online te doen dan de meerstoelen techniek. Al merkte zij dat ze wanneer ze cliënten heldere instructies gaf rondom het klaarzetten van stoelen, deze techniek ook goed toepasbaar is. Caroline Korsten die via DiSofa online-eerstelijnsbehandeling aanbiedt, maakt veel gebruik van de Modi Kaarten van David Bernstein. Zij biedt schematherapie aan als terugvalpreventie en als module gericht op het versterken van de Gezonde Volwassene. De toepassing met de beperking in tijd binnen de eerste lijn is weer een ander hoofdstuk bij het zoeken naar oplossingen voor de wachtlijsten. Onlangs deed Sally Skewes (oprichter van SecureNest) een oproepje via de ISST aan behandelaren die mee willen werken aan een proef om online deelelementen uit schematherapie via SecureNest in 10 sessies aan te bieden, om meer zicht te krijgen op de kracht van toevoeging van SecureNest aan reguliere Schematherapie. Dit is ingegeven doordat in Australië slechts 10 sessies behandeling worden vergoed in een jaar tijd. Dit roept de vraag op wat een minimale dosering is van schematherapie en of het dan nog wel mogelijk is om verandering van persoonlijkheidsproblematiek te bewerkstelligen. Het onderzoek van Marit Kool (2018) naar de uitkomsten van verschillende doseringen (25 of 50 sessies) zal hier meer inzicht in geven. Onderzoek naar de toepassing van ST in de generalistische basis-GGZ is mij nog niet bekend. Maar beide onderzoekers onderzoeken in feite een andere oplossing voor de wachtlijsten dan online behandeling. Terug naar de vraag of ST online goed uit te voeren is. Online behandelaren noemen dat lichaamstaal minder zichtbaar is en je daardoor mogelijk wat informatie mist. Dit zou in theorie het opmerken van moduswisselingen in de weg kunnen staan. Claire Timmermans heeft niet het idee dat dit haar belemmerd bij het uitvoeren van haar therapie. Andere online behandelaren gaven aan dat je door online therapie weer informatie krijgt die je bij een reguliere behandeling mist (zoals een kijkje in iemands huis) wat daar weer tegenop weegt.

Op welke manier zou online therapie de wachtlijsten kunnen verkorten?

Wanneer de online-therapie op dezelfde manier wordt uitgevoerd als een face to face behandeling is het de vraag of het tijdswinst oplevert en er meer mensen behandeld kunnen worden. Al is het wel zo dat therapeuten die emigreren op deze manier beschikbaar blijven voor Nederlandse zorg. Bij GGZ-NHN wordt het ook als een voordeel gezien dat sommige therapeuten in het buitenland overdag werken terwijl cliënten in de avonduren behandeling ontvangen. Voor zowel SecureNest (ontwikkeld in Australië) als GGZ-NHN is het een oplossing voor het aanbod van ST in ‘afgelegen’ gebieden omdat hier een tekort aan psychologen is. Nog een voordeel zou kunnen zijn dat er mogelijk meer mensen behandeld kunnen worden omdat een therapeut geen reistijd heeft. Een veel genoemd algemeen voordeel door online behandelaren is dat onlinesessies meer gefocust zijn: er wordt minder tijd besteed aan smalltalk. Dit zou kunnen opleveren dat een therapie minder lang hoeft te duren, wat ook de doorstroom bevorderd.

Voorlopige conclusie

Online ST is op veel punten een mooie toevoeging, maar op basis van de eerste indrukken is het onwaarschijnlijk dat het op korte termijn een grote impact gaat hebben op de wachtlijstproblemen.

 Door: Heleen Grandia, supervisor Schematherapie en lid commissie voorlichting & communicatie

 Jacob, G. A., Hauer, A., Köhne, S., Assmann, N., Schaich, A., Schweiger, U., & Fassbinder, E. (2018). A Schema Therapy-Based eHealth Program for Patients with Borderline Personality Disorder (priovi): Naturalistic Single-Arm Observational Study. JMIR mental health, 5(4), e10983. doi:10.2196/10983 Kool, M., Van, H. L., Bartak, A., de Maat, S. C. M., Arntz, A., van den Eshof, J. W., … Dekker, J. J. M. (2018). Optimizing psychotherapy dosage for comorbid depression and personality disorders (PsyDos): Apragmatic randomized factorial trial using schema therapy and short-term psychodynamic psychotherapy. BMC Psychiatry, 18, 1-15. [252].